Blog
Cezanın Ertelenmesi ve Denetimli Serbestlik
Cezanın ertelenmesi, 2 yıl veya daha az süreli hapis cezasının cezaevinde infaz edilmeyip 1 ile 3 yıl arasında bir denetim süresiyle dışarıda izlenmesidir (TCK 51). Denetim süresi iyi hâlle geçerse ceza infaz edilmiş sayılır.
Şartlar: Daha önce kasıtlı bir suçtan 3 aydan fazla hapis cezası alınmamış olmalıdır. Mahkeme, sanığın yeniden suç işlemeyeceğine kanaat getirmelidir. 18 yaşından küçük ve 65 yaşından büyükler için sınır 3 yıldır.
Denetimli serbestlik: Cezaevindeki hükümlünün, koşullu salıverilmesine 1 yıl kala cezasının kalanını toplum içinde çekmesidir (5275 m.105/A). Kararı infaz hâkimliği verir.
Fark: Erteleme hükümle birlikte verilir ve kişi hiç cezaevine girmez. Denetimli serbestlik ise infazın son aşamasıdır.
Hâkim cezayı okur: bir yıl altı ay hapis. Sonra bir cümle daha ekler: “cezanın ertelenmesine”. Sanık o gün evine döner. Ama serbest kaldığını mı yoksa denetim altına girdiğini mi tam olarak bilemez. Cezanın ertelenmesi, HAGB ve denetimli serbestlik birbirine en çok karıştırılan üç kurumdur. Bu yazıda her birinin şartlarını, sonuçlarını ve aralarındaki farkları anlatıyorum.
Cezanın Ertelenmesi Nedir?
Cezanın ertelenmesi, mahkemenin verdiği hapis cezasının infazının belirli bir süre geri bırakılmasıdır (TCK 51). Hüküm açıklanır ve kesinleşir. Ancak kişi cezaevine girmez. Bunun yerine bir denetim süresi belirlenir. Bu süre iyi hâlle geçerse ceza infaz edilmiş sayılır.
Ertelemenin amacı, ilk kez suç işleyen ve kısa süreli ceza alan kişiyi cezaevinin olumsuz etkilerinden korumaktır. Maddenin metnine Türk Ceza Kanunu sayfasından ulaşabilirsiniz.
Cezanın Ertelenmesi Şartları
- Ceza süresi: Sonuç ceza 2 yıl veya daha az hapis olmalıdır. Fiili işlediği sırada 18 yaşını doldurmamış veya 65 yaşını bitirmiş kişiler için sınır 3 yıldır.
- Sabıka: Kişi daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı 3 aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmalıdır.
- Kanaat: Mahkeme, sanığın yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık nedeniyle yeniden suç işlemeyeceğine kanaat getirmelidir.
- Zararın giderilmesi: Mahkeme ertelemeyi, mağdurun veya kamunun zararının tamamen giderilmesi şartına bağlayabilir.
Önemli bir yanılgıyı düzeltmek gerekir. Kanunda suç türüne göre bir erteleme yasağı yoktur. Terör suçlarındaki özel yasak 2012’de kaldırılmıştır. Ancak cinsel suçlar, uyuşturucu ticareti ve örgüt suçlarında ceza çoğu zaman 2 yılı aştığı için erteleme fiilen gündeme gelmez.
Hapis cezasının paraya çevrilmesiyle ilişkisi için adli para cezası yazımıza bakabilirsiniz. Adli para cezası ertelenemez.
Denetim Süresi ve Yükümlülükler
Mahkeme 1 yıldan az, 3 yıldan fazla olmamak üzere bir denetim süresi belirler. Bu süre, mahkûm olunan ceza süresinden az olamaz. Denetim süresi içinde mahkeme şu yükümlülüklere karar verebilir.
- Bir meslek veya sanatı olmayan hükümlünün eğitim programına devam etmesi.
- Meslek sahibi hükümlünün bir kamu kurumunda veya özel iş yerinde denetim altında ücretli çalıştırılması.
- On sekiz yaşından küçük hükümlünün eğitim kurumuna devam etmesi.
- Hükümlüye rehberlik edecek bir uzman görevlendirilmesi.
Mahkeme, hükümlünün kişiliğine göre hiçbir yükümlülük belirlemeyebilir. Uygulamada çoğu erteleme kararı yükümlülük içermez.
Denetim Süresi İyi Geçerse
Denetim süresi içinde kasıtlı suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa ceza infaz edilmiş sayılır (TCK 51/8). Mahkûmiyet adli sicilden arşiv kaydına alınır. Arşiv kaydı, Adli Sicil Kanunu’ndaki sürelerin sonunda silinir.
Denetim Süresinde Suç İşlenirse
Kişi denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlerse ya da hâkimin uyarısına rağmen yükümlülüklere uymamakta ısrar ederse ertelenen cezanın kısmen veya tamamen cezaevinde çektirilmesine karar verilir (TCK 51/7). Yeni suçun cezası da ayrıca infaz edilir.
Erteleme ile HAGB Farkı
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, 2 yıl veya daha az hapis cezalarında uygulanan başka bir kurumdur (CMK 231). Erteleme ile en önemli farkı, hükmün hiç açıklanmamasıdır.
- Sicil: HAGB adli sicile işlemez. Erteleme işler.
- Denetim süresi: HAGB’de 5 yıl, ertelemede 1 ile 3 yıl.
- Sonuç: HAGB’de süre iyi geçerse dava düşer. Ertelemede ceza infaz edilmiş sayılır.
- İhlal: HAGB’de hüküm açıklanır ve ceza tümüyle infaz edilir. Ertelemede kısmen infaz mümkündür.
- Kanun yolu: 2024 değişikliğiyle HAGB kararına istinaf yolu açılmıştır. Sanığın kabulü şartı kaldırılmıştır.
Sanık her ikisinin de koşullarını taşıyorsa mahkeme önce HAGB’yi değerlendirir. Savunmanın hangi kurumu talep edeceği dosyaya göre değişir. Sicil kaydı önemliyse HAGB, uzun denetim süresi risk oluşturuyorsa erteleme tercih edilebilir.
Denetimli Serbestlik Nedir?
Denetimli serbestlik, kesinleşmiş hapis cezasının son bölümünün cezaevi dışında, denetim altında çekilmesidir (5275 sayılı Kanun m.105/A). Erteleme hüküm aşamasında verilir. Denetimli serbestlik ise infaz aşamasında gündeme gelir. Kişi önce cezaevine girer, sonra belirli koşullarla dışarı çıkar.
Yararlanma Şartları
- Hükümlünün açık cezaevinde veya çocuk eğitimevinde bulunması.
- İyi hâlli olması.
- Koşullu salıverilmesine 1 yıl veya daha az süre kalması.
- Sıfır ile altı yaş arasında çocuğu olan kadın hükümlüler için bu süre 2 yıldır.
- Ağır hastalık, engellilik veya yaşlılık nedeniyle hayatını yalnız idame ettiremeyenler için süre 3 yıldır.
Haziran 2025’ten sonra işlenen suçlarda ek bir koşul aranır. Hükümlü, koşullu salıverilme süresinin en az onda birini cezaevinde geçirmiş olmalıdır. Adli para cezasından çevrilen hapis cezalarında denetimli serbestlik uygulanmaz.
Geçici Hükümler ve Üç Yıl Kuralı
Belirli tarihlerden önce işlenen suçlar için kanun daha geniş süreler tanır. 30 Mart 2020’den önce işlenen suçlarda denetimli serbestlik süresi 3 yıldır. 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlarda ise koşullu salıverilme süresine 3 yıl kala denetimli serbestlik uygulanabilir. Aralık 2025’te bu hükümden bazı ağır suçlar çıkarılmıştır. Kasten öldürmenin bazı nitelikli hâlleri ve cinsel suçlar bu istisnalar arasındadır. Suç tarihi, hangi kuralın uygulanacağını belirler.
Yükümlülükler
- Belirlenen günlerde denetimli serbestlik müdürlüğüne gidip imza atmak.
- Kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalışmak.
- Eğitim veya mesleki programa katılmak.
- Belirlenen yerlere gitmemek, belirli kişilerle görüşmemek.
- Bağımlılık tedavisi görmek.
Hükümlü, salıverildikten sonra 5 gün içinde müdürlüğe başvurmalıdır. Yükümlülükler müdürlük tarafından hazırlanan planla yürütülür. Süreç hakkında bilgi Denetimli Serbestlik Daire Başkanlığı sayfasında yer alır.
İhlal Edilirse
Yükümlülüklere uymayan hükümlü önce uyarılır. İhlal sürerse infaz hâkimliği kalan cezanın kapalı kurumda çektirilmesine karar verir. Denetimli serbestlik süresinde yeni suç işlenmesi de aynı sonucu doğurur.
Koşullu Salıverilme ile İlişkisi
Koşullu salıverilme, cezanın belirli bir bölümünü iyi hâlle çeken hükümlünün kalan süre için serbest bırakılmasıdır (5275 m.107). Oranlar suça göre değişir.
- Yarısı: Genel kural.
- Üçte ikisi: Kasten öldürme, işkence, örgüt suçları ve bazı nitelikli yaralama hâlleri.
- Dörtte üçü: Nitelikli cinsel saldırı, çocuğun cinsel istismarı, uyuşturucu ticareti ve terör suçları.
Denetimli serbestlik, koşullu salıverilme tarihinden geriye doğru hesaplanır. Örneğin 3 yıl hapis cezası alan hükümlü, genel kuralda 1,5 yıl sonra koşullu salıverilir. Denetimli serbestlikten bu tarihe 1 yıl kala, yani 6 ay cezaevinde kaldıktan sonra yararlanabilir. Bu hesap suçun türüne ve suç tarihine göre değişir.
Üç Kurumun Karşılaştırması
| Ölçüt | Cezanın ertelenmesi | HAGB | Denetimli serbestlik |
|---|---|---|---|
| Dayanak | TCK 51 | CMK 231 | 5275 sayılı Kanun m.105/A |
| Aşama | Hüküm | Hüküm | İnfaz |
| Ceza sınırı | 2 yıl, çocuk ve yaşlılarda 3 yıl | 2 yıl | Koşullu salıverilmeye kalan süre 1 yıl |
| Cezaevine giriş | Girilmez | Girilmez | Önce girilir, son bölüm dışarıda |
| Denetim süresi | 1 ile 3 yıl | 5 yıl | Kalan infaz süresi kadar |
| Adli sicil | İşler, sonra arşive alınır | İşlemez | Mahkûmiyet zaten sicildedir |
| İhlalde sonuç | Kısmen veya tamamen infaz | Hüküm açıklanır | Kapalı cezaevine iade |
| Karar mercii | Davayı gören mahkeme | Davayı gören mahkeme | İnfaz hâkimliği |
Adli Sicil ve Memuriyet
Erteleme, mahkûmiyetin varlığını ortadan kaldırmaz. Bu nedenle 657 sayılı Kanun’daki engeller sürer. Bir yıl ve üzeri kasıtlı hapis cezası ile zimmet, hırsızlık, dolandırıcılık ve sahtecilik gibi suçlardan mahkûmiyet, ertelense bile memuriyete engeldir. HAGB’de ise mahkûmiyet olmadığı için bu engel doğmaz. Memuriyet hedefi olan sanıklar için bu fark belirleyicidir.
Hüküm Aşamasında Nasıl Talep Edilir?
- Erteleme koşullarının bulunduğu esas hakkında savunmada açıkça belirtilir.
- Sabıka kaydı ve pişmanlığı gösteren belgeler sunulur.
- Mağdurun zararı giderilmişse makbuz dosyaya konur.
- HAGB ile erteleme arasındaki tercih gerekçesiyle bildirilir.
- Mahkeme ertelemeyi reddederse gerekçe istinafta tartışılır.
Erteleme talebinin gerekçesiz reddi istinaf nedenidir. Kanun yolu için ağır ceza mahkemesi kararına istinaf yazımıza, yargılamanın bütünü için ceza davası süreci rehberimize bakabilirsiniz.
Dikkat: Denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme hesapları suç tarihine göre değişir. 2020, 2023 ve 2025 tarihli değişiklikler farklı dönemler için farklı süreler öngörür. İnfaz hesabı yapılmadan önce suç tarihi ve kesinleşme tarihi mutlaka belirlenmelidir.
Uyuşturucu kullanımında uygulanan tedavi ve denetimli serbestlik tedbiri için uyuşturucu madde ticareti suçu yazımıza, örgüt suçlarında etkin pişmanlık sonrası denetim için suç işlemek amacıyla örgüt kurma yazımıza bakabilirsiniz.
Avukata Sor
Hakkınızda 2 yıl ve altında hapis cezası mı verildi ve erteleme ya da HAGB seçeneklerini mi değerlendiriyorsunuz? Ya da bir yakınınızın denetimli serbestlikten ne zaman yararlanacağını mı hesaplamak istiyorsunuz? Cezanın türünü, sabıka durumunu ve infaz takvimini birlikte inceleyelim. Hüküm ve infaz aşamasında dosyanızı takip edecek bir Bursa ceza avukatı ile görüşebilirsiniz.
Danışmanlık ücretlidir. Hukuki danışmanlık, Avukatlık Kanunu ve TBB Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ücrete tabidir.
Sık Sorulan Sorular
Cezanın ertelenmesi hangi hallerde verilir?
İki yıl veya daha az süreli hapis cezalarında verilir. Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezası almamış olması ve mahkemenin yeniden suç işlemeyeceğine kanaat getirmesi gerekir. On sekiz yaşından küçükler ve altmış beş yaşından büyükler için sınır üç yıldır.
Denetimli serbestlik ertelenebilir mi?
Denetimli serbestlik bir erteleme değil, infaz biçimidir. Hükümlü isterse bu haktan yararlanmayabilir ve cezasını kurumda çekmeye devam edebilir. Yükümlülüklere uyulmazsa tedbir kaldırılır ve hükümlü kapalı cezaevine iade edilir.
Cezanın 5 yıl ertelenmesi ne demek?
Beş yıllık süre ertelemeye değil HAGB’ye aittir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında denetim süresi beş yıldır. Cezanın ertelenmesinde ise denetim süresi bir ile üç yıl arasındadır.
Cezanın infazından sonra denetimli serbestlik ne demek?
Bu ifade, cezanın son bölümünün cezaevi dışında denetim altında çekilmesini anlatır. Koşullu salıverilmeye bir yıl kalan iyi hâlli hükümlü, kalan süreyi imza ve yükümlülüklerle toplum içinde tamamlar.
Ertelenen ceza adli sicile işler mi?
Evet. Erteleme açıklanmış bir mahkûmiyettir ve adli sicile işler. Denetim süresi iyi hâlle geçince ceza infaz edilmiş sayılır ve kayıt arşive alınır. Arşiv kaydı kanundaki süre sonunda silinir.
Ertelenen ceza memuriyete engel mi?
Mahkûmiyet hükmü var olduğu için 657 sayılı Kanun’daki engel hâller devam eder. Bir yıl ve üzeri kasıtlı hapis cezası ile belirli suçlardan mahkûmiyet ertelense bile memuriyete engeldir.
Denetim süresinde suç işlersem ne olur?
Denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlenirse ertelenen cezanın kısmen veya tamamen cezaevinde çektirilmesine karar verilir. Yeni suçun cezası ayrıca uygulanır.
Adli para cezası ertelenebilir mi?
Hayır. Erteleme yalnızca hapis cezaları için öngörülmüştür. Doğrudan verilen veya hapisten çevrilen adli para cezası ertelenemez.
Erteleme ile HAGB arasındaki fark nedir?
HAGB’de hüküm açıklanmaz, denetim süresi beş yıldır ve sicile işlemez. Ertelemede hüküm açıklanır, sicile işler ve denetim süresi bir ile üç yıldır. HAGB’de süre iyi geçerse dava düşer, ertelemede ceza infaz edilmiş sayılır.
Denetimli serbestlikte imza ihlali ne olur?
Yükümlülüğe uymayan hükümlü önce uyarılır. Uyarıya rağmen ihlal sürerse denetimli serbestlik müdürlüğü durumu infaz hâkimliğine bildirir. Hâkimlik kalan cezanın kapalı kurumda çektirilmesine karar verebilir.
Av. Süeda Kaya
Bu içerik, Bursa’da serbest avukatlık yapan Av. Süeda Kaya tarafından hazırlanmıştır. Metin, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 50 ve 51. maddeleri, 5275 sayılı Kanun’un 105/A ve 107. maddeleri ile geçici maddeleri, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesi ve 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu esas alınarak 21 Ekim 2026 tarihinde güncellenmiştir.
- Çalışma alanı: Ceza soruşturmaları, asliye ceza ve ağır ceza davaları, tutuklama ve adli kontrol itirazları, istinaf ve temyiz başvuruları.
- Büro: Bağlarbaşı Mahallesi, 1. İhsaniye Caddesi, No:58, Kat:3, Daire:15/B, Osmangazi / Bursa
- Telefon: 0551 530 04 16
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa değildir. Her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilir. Ayrıntılı bilgi için Bursa avukat ana sayfamıza bakabilirsiniz.