Ceza Hukuku

Dolandırıcılık Suçu ve Cezası (TCK 157): Basit ve Nitelikli

Dolandırıcılık suçu, hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun veya başkasının zararına kendisine ya da başkasına yarar sağlamaktır (TCK 157). Basit yalan yeterli değildir, hile mağdurun denetim imkânını ortadan kaldıracak yoğunlukta olmalıdır.

Cezası: Basit dolandırıcılıkta 1 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 5 bin güne kadar adli para cezası. Nitelikli dolandırıcılıkta 3 yıldan 10 yıla kadar hapis. Banka, bilişim, kamu kurumu, kredi ve sigorta dolandırıcılığında alt sınır 4 yıldır.

Temel farklar: Basit dolandırıcılık uzlaştırmaya tabidir, zamanaşımı 8 yıldır. Nitelikli dolandırıcılıkta uzlaştırma yoktur, zamanaşımı 15 yıldır. 2025 sonundan beri her iki dava da asliye ceza mahkemesinde görülür.

Borç ilişkisi: Borcunu ödememek dolandırıcılık değildir. Hile, borç doğmadan önce ve mağduru aldatmak için kullanılmış olmalıdır. Sonradan ortaya çıkan ödeme güçlüğü hukuk davası konusudur.

Dolandırıcılık suçu, hukukun en eski suçlarından biridir ama her yıl yeni bir kılığa girer. Sahte ilan, kapora tuzağı, “banka görevlisiyim” araması, güvenilir tanıdık görünümlü borç isteği. Mağdur için hepsi aynı kayıptır. Ceza hukuku için ise her biri farklı bir maddedir ve ceza 1 yıldan 10 yıla kadar değişir. Üstelik her kayıp dolandırıcılık değildir. Borç ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar ceza mahkemesinde değil hukuk mahkemesinde çözülür. Bu rehberde dolandırıcılığın unsurlarını, hile ölçütünü, basit ve nitelikli hâl farkını, 2025 ve 2026 değişikliklerini, uzlaştırma ve etkin pişmanlık yollarını ve Yargıtay’ın yerleşik kararlarını ayrıntılı biçimde anlatıyorum.

Dolandırıcılık Suçu Nedir? (TCK 157)

Suç, Türk Ceza Kanunu’nun 157. maddesinde düzenlenir. Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun veya başkasının zararına olarak kendisine veya başkasına yarar sağlayan kişi cezalandırılır. Maddenin metnine Türk Ceza Kanunu sayfasından ulaşabilirsiniz. Suçun beş unsuru zincir hâlinde bağlıdır.

  1. Hileli davranış: Fail, gerçeği gizleyen veya çarpıtan aldatıcı bir davranışta bulunur.
  2. Aldatma: Mağdur bu hileyle yanıltılır.
  3. Tasarruf: Mağdur, yanılgı nedeniyle malvarlığından bir tasarrufta bulunur.
  4. Zarar: Mağdurun veya başkasının malvarlığı azalır.
  5. Yarar: Fail veya başkası haksız yarar elde eder.

Hile, zarar doğmadan önce kullanılmış olmalı ve zararın nedeni olmalıdır. Hile sonradan gelirse veya zarar hileden bağımsız doğmuşsa suç oluşmaz. Suç kasten işlenir. Fail, baştan itibaren mağduru aldatarak yarar sağlama amacı taşımalıdır.

Hile Ölçütü: Her Yalan Dolandırıcılık Değildir

Dolandırıcılık suçu dosyalarının kaderini hile ölçütü belirler. Yargıtay, basit bir yalanın hile sayılmadığını kabul eder. Hile, mağdurun olağan dikkatle gerçeği anlamasını engelleyecek, denetim imkânını ortadan kaldıracak yoğunlukta ve ustaca olmalıdır. Gerektiğinde sahte belge, sahte kimlik, sahte internet sitesi veya üçüncü kişi gibi dış araçlarla desteklenmelidir. “Parayı yarın öderim” demek hile değildir. Sahte tapu fotokopisiyle ev satmak hiledir.

Yargı KararıYargıtay Ceza Genel Kurulu, 2017/590 E., 2017/318 K.

Genel Kurul, dolandırıcılık suçunda hilenin mağdurun denetim imkânını ortadan kaldıracak yoğunlukta ve ustaca yapılmış olması gerektiğini, basit bir yalanın bu niteliği taşımadığını belirtmiştir. Mağdurun olağan dikkatle gerçeği anlayabileceği durumlarda dolandırıcılık suçu oluşmaz.

Borç İlişkisi ile Dolandırıcılık Farkı

Uygulamada en çok karıştırılan nokta budur. Borç alıp ödememek, mal alıp bedelini ödememek, çek veya senedi karşılıksız bırakmak kural olarak dolandırıcılık değildir. Bu uyuşmazlıklar alacak davası ve icra takibiyle çözülür. Dolandırıcılık için hilenin borç doğmadan önce ve mağdurun iradesini sakatlamak için kullanılmış olması gerekir. Fail baştan ödeme niyeti olmadan, sahte belge veya kimlikle güven yaratıp borçlanmışsa dolandırıcılık vardır. Sonradan ödeme güçlüğüne düşmüşse yoktur.

Yargı KararıYargıtay 15. Ceza Dairesi, 19.06.2017, 2014/25751 E., 2017/15770 K.

Daire, önceden doğmuş bir borç ilişkisi için sonradan hileli davranışta bulunulduğu olayda, zararın hileden değil borç ilişkisinden doğduğunu belirterek dolandırıcılık suçunun oluşmadığına karar vermiştir. Hile, zararın nedeni olmalı ve borçtan önce gelmelidir.

Dolandırıcılık Suçu Cezası (2026)

Basit ve nitelikli dolandırıcılık karşılaştırması (TCK 157-158, 2026)
Ölçüt Basit dolandırıcılık (157) Nitelikli dolandırıcılık (158)
Ceza 1 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 5 bin güne kadar adli para cezası 3 yıldan 10 yıla kadar hapis ve 5 bin güne kadar adli para cezası
Alt sınırı 4 yıl olan hâller Yok Kamu kurumu zararına, banka veya bilişim aracılığıyla, kredi, sigorta, kamu görevlisi veya banka çalışanı olduğunu söyleyerek
Adli para cezası Günlük tutar üzerinden Alt sınırı 4 yıl olan hâllerde menfaatin iki katından az olamaz
Üç veya daha fazla kişiyle Uygulanmaz Ceza yarı oranında artırılır, örgüt faaliyetinde bir kat
Şikâyet Bağlı değil Bağlı değil
Uzlaştırma Var Yok
Zamanaşımı 8 yıl 15 yıl
Görevli mahkeme Asliye ceza Asliye ceza, üç kişiyle veya örgütle işlenip üst sınır 10 yılı aşarsa ağır ceza
Katalog suç Değil Değil
Etkin pişmanlık Var Var
HAGB Mümkün Ancak indirimlerle 2 yılın altına inerse

Nitelikli Dolandırıcılık Hâlleri (TCK 158)

Kanun on iki nitelikli hâl sayar. Suçun bu araç veya koşullarla işlenmesi cezayı 3 yıldan 10 yıla çıkarır.

  • Dini inanç ve duyguların istismar edilmesi.
  • Kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanılması.
  • Kişinin algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanılması.
  • Kamu kurumlarının, derneklerin, vakıfların veya siyasi partilerin araç olarak kullanılması.
  • Kamu kurumlarının zararına işlenmesi. Alt sınır 4 yıl.
  • Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması. Alt sınır 4 yıl.
  • Basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanılması.
  • Tacir, şirket yöneticisi veya kooperatif yöneticisi sıfatıyla işlenmesi.
  • Serbest meslek sahibinin mesleğinin sağladığı güvenin kötüye kullanılması.
  • Banka veya kredi kurumundan kredi açılması amacıyla işlenmesi. Alt sınır 4 yıl.
  • Sigorta bedelini almak amacıyla işlenmesi. Alt sınır 4 yıl.
  • Kamu görevlisi, banka veya finans kurumu çalışanı olduğunu söyleyerek işlenmesi. Alt sınır 4 yıl.

Kamu görevlisiyle ilişkisi olduğunu söyleyerek iş gördürme vaadiyle menfaat sağlamak da aynı cezayla cezalandırılır. Suç üç veya daha fazla kişiyle birlikte işlenirse ceza yarı oranında, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenirse bir kat artırılır. Nitelikli hâllerin ayrıntısı için nitelikli dolandırıcılık suçu cezası yazımıza bakabilirsiniz.

İnternet, Telefon ve Kart Dolandırıcılığı

Bilişim sistemi veya banka aracılığıyla işlenen dolandırıcılık en sık karşılaşılan nitelikli hâldir. Sahte alışveriş sitesi, sahte banka araması, oltalama mesajı ve sosyal medya dolandırıcılığı bu kapsamdadır. Ancak Yargıtay iki sınır çizer.

  • Bilişim sistemi, mağduru aldatmak için araç olarak kullanılmalıdır. İlan internette verilmiş olsa da taraflar yüz yüze gelip işlemi fiziken yapmışsa bilişim sistemi araç sayılmaz ve basit dolandırıcılık uygulanır.
  • Kart bilgileriyle doğrudan alışveriş yapılmışsa ve mağdur aldatılmamışsa fiil dolandırıcılık değil banka kartının kötüye kullanılması suçudur. Bakınız banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması suçu.

Yargı KararıYargıtay 11. Ceza Dairesi, 2021/40774 E., 2025/12705 K.

İnternet ilanı üzerinden tanışan tarafların araç satışı için yüz yüze geldiği ve işlemin fiziken yapıldığı olayda Daire, bilişim sisteminin aldatma aracı olarak kullanılmadığını belirterek fiilin nitelikli değil basit dolandırıcılık olarak nitelendirilmesi gerektiğine karar vermiştir.

Yargı KararıYargıtay Ceza Genel Kurulu, 2020/367 E., 2022/308 K.

Genel Kurul, aldatma yeteneği bulunmayan sahte çekle işlenen dolandırıcılıkta bankanın araç olarak kullanılmış sayılamayacağını ve fiilin basit dolandırıcılık kapsamında kaldığını belirtmiştir. Çekin unsurları tam ve aldatıcıysa banka aracılığıyla nitelikli dolandırıcılık söz konusu olur.

2025-2026 Değişiklikleri

  • 7571 sayılı Kanun (Aralık 2025): Nitelikli dolandırıcılık davaları ağır ceza mahkemesinden asliye ceza mahkemesine alındı. Anayasa Mahkemesi 2026’da bu düzenlemeyi Anayasa’ya uygun buldu. Azami tutukluluk süresi buna bağlı olarak kısaldı. Üç kişiyle veya örgütle işlenip üst sınır 10 yılı aşan dosyalar ağır cezada kalır.
  • 7589 sayılı Kanun (Temmuz 2026): TCK 158’e dördüncü fıkra eklendi. Suça katkısı yalnızca banka, ödeme kuruluşu veya kripto hesabı bilgilerini ya da kart bilgilerini vermekle sınırlı kalan kişinin cezası yarı oranında indirilir. İnfazdaki hükümlüler 6 ay içinde zararı giderirse etkin pişmanlıktan yararlanır. Ayrıntılar IBAN kullandırma suçu yazımızdadır.

Alacağın Tahsili Amacıyla Dolandırıcılık (TCK 159)

Dolandırıcılık, hukuki ilişkiye dayanan bir alacağı tahsil amacıyla işlenmişse ceza 6 aydan 1 yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Bu hâl şikâyete bağlıdır ve şikâyet süresi 6 aydır. Alacaklının borçluyu hileyle ödemeye zorlaması tipik örnektir. Ancak hukuken geçerli bir alacak bulunmalıdır. Yargıtay, alacağın varlığı araştırılmadan bu hafifletici hükmün uygulanamayacağını kabul eder.

Yargı KararıYargıtay 15. Ceza Dairesi, 05.06.2014, 2012/17901 E., 2014/11332 K.

Daire, sanığın hukuken geçerli bir alacağı bulunmadığı olayda TCK 159 uyarınca daha az cezayı gerektiren hâlin uygulanamayacağını, fiilin basit dolandırıcılık olarak cezalandırılması gerektiğini belirtmiştir. Hafifletici hüküm yalnızca gerçek bir alacağın tahsili amacıyla işlenen fiillerde uygulanır.

Teşebbüs, Akraba İstisnası ve Etkin Pişmanlık

  • Teşebbüs: Hile yapılmış ancak mağdur para göndermeden durumu fark etmişse dolandırıcılığa teşebbüs vardır. Ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar indirilir.
  • Akraba istisnası (TCK 167): Ayrılık kararı verilmemiş eş, üstsoy, altsoy, kardeş ve evlatlık aleyhine işlenen dolandırıcılıkta ceza verilmez. Ayrı yaşayan eş, ayrı evde kardeş, amca, dayı, hala, teyze ve yeğenlerde şikâyete bağlıdır ve ceza yarı oranında indirilir.
  • Etkin pişmanlık (TCK 168): Dava açılmadan önce zarar tamamen giderilirse ceza üçte ikisine, hüküm verilmeden giderilirse yarısına kadar indirilir. Kısmi iadede mağdurun rızası aranır. Uzlaşmadaki ilk taksit tek başına etkin pişmanlık sayılmaz. Bakınız ceza davasında etkin pişmanlık.

Yargı KararıYargıtay 11. Ceza Dairesi, 2021/42045 E., 2023/7834 K.

Aynı yöntemle ikinci kez para istenen mağdurun durumu fark edip polise bildirdiği olayda Daire, hileli davranışın tamamlandığını ancak yararın elde edilemediğini belirterek dolandırıcılığa teşebbüsten verilen mahkûmiyet hükmünü onamıştır.

Şikâyet, Uzlaştırma, Zamanaşımı ve Mahkeme

  • Şikâyet: Basit ve nitelikli dolandırıcılık şikâyete bağlı değildir. Yalnızca alacağın tahsili amacıyla işlenen hâl şikâyete bağlıdır.
  • Uzlaştırma: Basit dolandırıcılık uzlaştırma kapsamındadır. Nitelikli dolandırıcılıkta uzlaştırma yoktur. Bakınız ceza davasında uzlaştırma.
  • Zamanaşımı: Basit hâlde 8 yıl, nitelikli hâlde 15 yıl.
  • Görevli mahkeme: Her iki hâlde asliye ceza. Artırımla üst sınır 10 yılı aşarsa ağır ceza.
  • Tutuklama: Katalog suç değildir. Somut olgularla kaçma veya delil karartma şüphesi gösterilmelidir. Bakınız tutuklama koşulları.
  • HAGB ve erteleme: Sonuç ceza 2 yılın altındaysa ve zarar giderilmişse uygulanabilir. Bakınız HAGB nedir.

Uygulamadan Senaryolar

  • Kapora dolandırıcılığı: İlan üzerinden kiralık ev veya ikinci el ürün için kapora alınıp ortadan kaybolunması. Taraflar hiç yüz yüze gelmemişse bilişim aracılığıyla nitelikli, görüşüp işlem yapılmışsa basit dolandırıcılık tartışılır.
  • Sahte banka araması: Kendini banka görevlisi olarak tanıtıp şifre almak. Hem banka çalışanı olduğunu söyleme hem bilişim aracılığıyla nitelikli hâl. Alt sınır 4 yıl.
  • Sahte çek: Unsurları tam sahte çekle mal almak banka aracılığıyla nitelikli dolandırıcılıktır. Aldatma yeteneği olmayan çekte basit dolandırıcılık söz konusudur. Eski bir borç için verilen sahte çek dolandırıcılık değil sahteciliktir.
  • Ürün gelmedi: Gerçek bir satıcının teslimatı geciktirmesi hukuki uyuşmazlıktır. Baştan sahte mağaza kurulmuşsa dolandırıcılıktır.
  • Yatırım vaadi: Yüksek getiri vaadiyle para toplamak, sahte belgeler ve üçüncü kişiler kullanılmışsa nitelikli dolandırıcılık ve koşulları varsa örgüt suçu.

Mağdur Ne Yapmalı?

Dolandırıcılık suçu mağdurları için ilk saatler belirleyicidir. Para henüz alıcı hesaptan çekilmemişse bloke ve iade ihtimali yüksektir. Zaman geçtikçe para parçalanarak başka hesaplara dağıtılır ve iade zorlaşır. Şu adımlar sırayla izlenmelidir.

  1. Dekont, yazışma, ilan ve telefon kayıtlarını saklayın.
  2. Bankayı arayıp alıcı hesabın bloke edilmesini isteyin. 48 saatlik askıya alma düzenlemesi bu hesaplar için getirilmiştir. Bakınız MASAK hesap blokesi.
  3. Savcılığa veya kolluğa suç duyurusunda bulunun. Bursa’da başvuru Bursa Adliyesi suç duyurusu bürosuna yapılır.
  4. Dosyada katılan sıfatı alın ve zararınızın iadesini talep edin.
  5. Ceza davasından bağımsız olarak hukuk mahkemesinde alacak davası açabilirsiniz.

Savunmada Öne Çıkan Noktalar

  1. Hilenin bulunup bulunmadığı. Basit yalan ve ticari abartı hile değildir.
  2. Zararın hileden mi yoksa borç ilişkisinden mi doğduğu.
  3. Kastın borç doğmadan önce bulunup bulunmadığı.
  4. Bilişim sisteminin gerçekten aldatma aracı olup olmadığı. Nitelikli ve basit hâl ayrımı cezayı iki katına çıkarır.
  5. Alacağın tahsili amacının bulunup bulunmadığı.
  6. Etkin pişmanlığın zamanında kullanılması ve uzlaştırma.
  7. Hesap kullandırmada katkının sınırlı olup olmadığı ve yarı indirim.

İfadeye çağrıldıysanız ifadeye çağrıldım, ne yapmalıyım yazımıza, soruşturmanın genel akışı için ceza davası süreci rehberimize bakabilirsiniz.

Dikkat: Dolandırıcılık suçu dosyalarında aynı olay basit ve nitelikli hâl arasında gidip gelir ve bu fark cezayı iki katına çıkarır. İnternet ilanıyla başlayıp yüz yüze biten işlemlerde, aldatma yeteneği olmayan sahte belgelerde ve borç ilişkisi görünümlü olaylarda nitelendirme savunmanın ilk konusu olmalıdır.

Hukuki Destek

Bir dolandırıcılık iddiasında şüpheli ya da mağdur konumundaysanız, fiilin basit mi nitelikli mi olduğunu ve uzlaşma ile etkin pişmanlık seçeneklerini Bursa ceza avukatı ile değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Danışmanlık ücretlidir. Hukuki danışmanlık, Avukatlık Kanunu ve TBB Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ücrete tabidir.

Sık Sorulan Sorular

Dolandırıcılık suçunun cezası ne kadar?

Basit dolandırıcılıkta 1 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 5 bin güne kadar adli para cezasıdır. Nitelikli dolandırıcılıkta 3 yıldan 10 yıla kadar hapis verilir. Kamu kurumu zararına, banka veya bilişim sistemi aracılığıyla, kredi ve sigorta dolandırıcılığında alt sınır 4 yıldır ve adli para cezası elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.

Basit ve nitelikli dolandırıcılık farkı nedir?

Nitelikli dolandırıcılık, suçun kanunun saydığı özel araç veya koşullarla işlenmesidir. Dini duygular, kişinin zor durumu, kamu kurumu, banka, bilişim sistemi, basın yayın, tacir sıfatı, kredi ve sigorta bu hâllerdendir. Nitelikli hâlde ceza artar, uzlaştırma kalkar ve zamanaşımı 15 yıla çıkar.

Borcunu ödemeyen kişi dolandırıcı mıdır?

Hayır. Borcun ödenmemesi hukuki bir uyuşmazlıktır ve alacak davasıyla çözülür. Dolandırıcılık için hilenin borç doğmadan önce, mağduru aldatmak amacıyla kullanılmış olması gerekir. Yargıtay, önceden doğmuş borç için sonradan yapılan hileyi dolandırıcılık saymamaktadır.

Dolandırıcılık şikâyete bağlı mı, uzlaşmaya tabi mi?

Basit dolandırıcılık şikâyete bağlı değildir ama uzlaştırma kapsamındadır. Nitelikli dolandırıcılıkta uzlaştırma yoktur. Hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenen dolandırıcılık ise şikâyete bağlıdır ve şikâyet süresi 6 aydır.

İnternetten veya telefonla dolandırıcılığın cezası nedir?

Bilişim sistemi veya banka aracılığıyla işlenen dolandırıcılık nitelikli hâldir. Ceza 4 yıldan 10 yıla kadar hapistir. Ancak ilan internette verilmiş olsa da taraflar yüz yüze gelip işlem yapmışsa Yargıtay bilişim sisteminin araç olarak kullanılmadığını kabul eder ve basit dolandırıcılık uygular.

Parayı geri ödersem ceza düşer mi?

Ceza düşmez ama önemli ölçüde indirilir. Dava açılmadan önce zarar tamamen giderilirse ceza üçte ikisine kadar, dava açıldıktan sonra hüküm verilmeden giderilirse yarısına kadar indirilir. Kısmi iadede mağdurun rızası aranır.

Dolandırıcılık suçunda zamanaşımı kaç yıl?

Basit dolandırıcılıkta dava zamanaşımı 8 yıl, nitelikli dolandırıcılıkta 15 yıldır. Alacağın tahsili amacıyla işlenen hâlde şikâyet süresi 6 aydır.

Nitelikli dolandırıcılıkta tutuklama olur mu?

Nitelikli dolandırıcılık katalog suçlar arasında değildir. Tutuklama için kaçma veya delil karartma şüphesinin somut olgularla gösterilmesi gerekir. Davanın asliye cezaya alınmasıyla azami tutukluluk süresi de kısalmıştır.

Dolandırıcılık suçunda HAGB verilir mi?

Basit dolandırıcılıkta ceza 2 yılın altında kalırsa HAGB ve erteleme mümkündür. Nitelikli dolandırıcılıkta alt sınır 3 veya 4 yıl olduğundan ancak etkin pişmanlık ve takdiri indirimle 2 yılın altına inilirse gündeme gelir. HAGB için zararın giderilmesi şarttır.

Hesabımı kullandırdım, dolandırıcılıktan yargılanır mıyım?

Hesabınızın dolandırıcılık parasının aktarımında kullanıldığını biliyorsanız iştirakten yargılanırsınız. 2026’da yapılan değişiklikle katkısı yalnızca hesap veya kart bilgisi vermekle sınırlı kalan kişinin cezası yarı oranında indirilir. Bilmeden hesap veren kişide kast bulunmadığından ceza verilmez.

Avukat Onaylı İçerik

Av. Süeda Kaya

Bu içerik, Bursa’da serbest avukatlık yapan Av. Süeda Kaya tarafından hazırlanmıştır. Metin, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 157, 158, 159, 167 ve 168. maddeleri, 7571 ve 7589 sayılı Kanunlarla yapılan değişiklikler, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 253. maddesi ve Yargıtay Ceza Genel Kurulu ile 11. ve 15. Ceza Dairesi uygulaması esas alınarak 11 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir.

  • Çalışma alanı: Ceza soruşturmaları, asliye ceza ve ağır ceza davaları, tutuklama ve adli kontrol itirazları, istinaf ve temyiz başvuruları.
  • Büro: Bağlarbaşı Mahallesi, 1. İhsaniye Caddesi, No:58, Kat:3, Daire:15/B, Osmangazi / Bursa
  • Telefon: 0551 530 04 16

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa değildir. Her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilir. Ayrıntılı bilgi için Bursa avukat ana sayfamıza bakabilirsiniz.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir