Ceza Hukuku

Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu ve cezası (TCK 109): nitelikli hâller ve etkin pişmanlık. Av. Süeda Kaya.

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, bir kimsenin bir yere gitme veya bir yerde kalma özgürlüğünün hukuka aykırı olarak engellenmesidir (TCK 109).

Ceza: Temel hâlde 1 yıldan 5 yıla kadar hapistir. Cebir, tehdit veya hile kullanılırsa 2 yıldan 7 yıla kadar hapis verilir.

Nitelikli hâller: Silahla, birden fazla kişiyle veya eşe, çocuğa karşı işlenmesi hâlinde ceza bir kat artırılır.

Etkin pişmanlık: Mağdur soruşturma başlamadan, zarar görmeden ve kendiliğinden serbest bırakılırsa ceza üçte ikisine kadar indirilir.

Bir tartışmada kapı kilitlenir ve anahtar cebe konur. Ya da ayrılmak isteyen biri araçtan indirilmez. Çoğu kişi bunu basit bir kavga olarak görür. Hukuk ise farklı bakar. Bu davranışların karşılığı kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu olabilir ve cezası hapistir. Bu yazıda suçun unsurlarını, cezalarını ve savunma noktalarını anlatıyorum.

Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu Nedir?

Suç, bir kimsenin bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden hukuka aykırı olarak yoksun bırakılmasıdır (TCK 109). Korunan değer kişinin hareket özgürlüğüdür. Halk arasında alıkoyma veya eski adıyla hürriyeti tahdit olarak bilinir.

Suç serbest hareketlidir. Kişiyi bir odaya kilitlemek, bağlamak, araçtan indirmemek veya bir yerden ayrılmasına engel olmak aynı suçu oluşturur. Maddenin metnine Türk Ceza Kanunu sayfasından ulaşabilirsiniz.

Suçun Unsurları

  • Fiil: Mağdurun hareket özgürlüğünü fiilen ortadan kaldıran her davranış.
  • Hukuka aykırılık: Kısıtlamanın yasal bir dayanağı olmamalıdır.
  • Rızanın yokluğu: Mağdur, kısıtlamaya özgür iradesiyle razı olmamalıdır.
  • Kast: Fail, mağdurun özgürlüğünü kısıtladığını bilmeli ve istemelidir.

Süre Önemli mi?

Kanun asgari bir süre öngörmez. Yargıtay, hareket özgürlüğünün hukuken önem taşıyacak bir süre kısıtlanmasını yeterli görür. Birkaç dakikalık engelleme de suçu oluşturabilir. Süre, temel cezanın alt sınırdan mı yoksa daha yukarıdan mı belirleneceğini etkiler.

Rıza ve Hukuka Uygunluk

Mağdurun geçerli rızası suçu ortadan kaldırır. Rıza baştan verilmiş ve sonradan geri alınmışsa, kişinin bırakılmaması o andan itibaren suçtur. Çocukların ve iradesi sakatlanan kişilerin rızası geçerli sayılmaz.

Kanunun verdiği bir yetkinin kullanılması suç oluşturmaz. Suçüstü hâlinde herkesin yakalama yetkisi vardır. Kolluğun usulüne uygun gözaltı işlemi de hukuka uygundur. Bu işlemlerin sınırları için gözaltı süresi yazımıza bakabilirsiniz.

Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu Cezası

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunda hâle göre cezalar (TCK 109-110, 2026)
Hâl Fıkra Ceza
Temel hâl 109/1 1 yıldan 5 yıla kadar hapis
Cebir, tehdit veya hile kullanılması 109/2 2 yıldan 7 yıla kadar hapis
Nitelikli hâller 109/3 Ceza bir kat artırılır
Mağdurun ekonomik kayba uğraması 109/4 Ayrıca bin güne kadar adli para cezası
Cinsel amaçla işlenmesi 109/5 Ceza yarı oranında artırılır
Etkin pişmanlık 110 Ceza üçte ikisine kadar indirilir

Nitelikli Hâller

Aşağıdaki hâllerde ceza bir kat artırılır. Bir kat artırım, cezanın iki katına çıkması anlamına gelir.

  1. Suçun silahla işlenmesi.
  2. Birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi.
  3. Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle işlenmesi.
  4. Kamu görevinin sağladığı nüfuzun kötüye kullanılması.
  5. Üstsoya, altsoya, eşe veya boşanılan eşe karşı işlenmesi.
  6. Çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak kişiye karşı işlenmesi.

Örneğin cebir kullanılarak ve silahla işlenen suçta ceza 4 yıldan 14 yıla kadar hapse çıkar. Eşler arasındaki olaylar da bu fıkra kapsamındadır. Evlilik, eşin özgürlüğünü kısıtlama hakkı vermez.

Cinsel Amaç

Suç cinsel amaçla işlenmişse ceza yarı oranında artırılır. Bu artırım için cinsel bir eylemin gerçekleşmesi gerekmez. Amacın varlığı yeterlidir. Ayrıca bir cinsel suç işlenmişse fail o suçtan da cezalandırılır. Ayrıntılar nitelikli cinsel saldırı yazımızdadır.

Yaralama ile Birlikte İşlenmesi

Suçun işlenmesi sırasında veya amacıyla mağdur ağır biçimde yaralanmışsa ayrıca kasten yaralamadan ceza verilir. Basit yaralamalar, cebir unsurunun içinde değerlendirilir.

Etkin Pişmanlık (TCK 110)

Kanun, failin mağduru kendiliğinden serbest bırakmasını teşvik eder. İndirim için dört koşul birlikte aranır.

  1. Serbest bırakma, soruşturmaya başlanmadan önce gerçekleşmelidir.
  2. Fail, mağdurun şahsına zarar vermemiş olmalıdır.
  3. Serbest bırakma kendiliğinden olmalıdır. Polisin gelmesiyle bırakma yeterli değildir.
  4. Mağdur güvenli bir yerde bırakılmalıdır.

Koşullar oluşursa ceza üçte ikisine kadar indirilir. Mağdurun ıssız bir yerde veya gece yarısı yol kenarında bırakılması güvenli yer sayılmaz.

Uygulamada Sık Görülen Örnekler

  • Tartışma sırasında kapıyı kilitleyip kişinin çıkmasına engel olmak.
  • Ayrılmak isteyen eşi veya partneri eve kapatmak.
  • Aracı durdurmayarak yolcunun inmesini engellemek.
  • Borcunu ödemesi için birini iş yerinde alıkoymak.
  • Kız kaçırma olarak bilinen, rıza dışı götürme eylemleri.
  • Hırsızlık şüphesiyle yakalanan kişiyi polise haber vermeden saatlerce tutmak.

Alacak için alıkoyma olaylarında fiil çoğu zaman tehdit ve yaralamayla birleşir. Malın zorla alınması hâlinde ise yağma suçu gündeme gelir.

Şikâyet, Uzlaşma ve Görevli Mahkeme

  • Şikâyet: Suç şikâyete bağlı değildir. Savcılık kendiliğinden soruşturur.
  • Uzlaşma: Suç uzlaştırma kapsamında değildir.
  • Vazgeçme: Mağdurun şikâyetini geri alması davayı düşürmez. Takdiri indirimde dikkate alınabilir.
  • Görevli mahkeme: Kural olarak asliye ceza mahkemesidir. Artırımlarla ceza on yılı aşıyorsa ağır ceza mahkemesi görevli olur.
  • Zamanaşımı: Suç, mağdurun özgürlüğüne kavuştuğu anda sona erer. Süre bu andan itibaren işler.

Mahkemeler arasındaki fark için Bursa ağır ceza avukatı yazımızı okuyabilirsiniz.

Tutuklama ve Adli Kontrol

Tutuklama, olayın ağırlığına ve tutuklama nedenlerinin varlığına göre değerlendirilir. Silahlı veya çok failli olaylarda daha sık uygulanır. Aile içi olaylarda çoğu zaman uzaklaştırma ve adli kontrol tedbirleri uygulanır. Tutuklama kararı verilirse tutuklama koşulları yazımızdaki itiraz yolları izlenir.

Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu Dosyalarında Savunma

  1. Fiilî engel var mı: Mağdurun gerçekten ayrılma imkânı yok muydu? Kapı açık mıydı, telefonu yanında mıydı?
  2. Rıza: Mağdur kendi isteğiyle mi oradaydı? Mesajlar ve tanıklar ne gösteriyor?
  3. Süre: Kısıtlama ne kadar sürdü? Kamera ve baz kayıtlarıyla uyumlu mu?
  4. Cebir, tehdit, hile: İkinci fıkranın koşulları ispatlanmış mı?
  5. Nitelikli hâl: Silah veya birlikte işleme iddiası somut delile dayanıyor mu?
  6. Cinsel amaç: Amacın varlığı varsayımla değil delille ortaya konmalıdır.
  7. Etkin pişmanlık: Mağdur ne zaman, nerede ve nasıl bırakıldı?

Dikkat: Bu dosyalarda mağdurla doğrudan temas kurmak ve şikâyetini geri aldırmaya çalışmak ciddi sakınca doğurur. Suç şikâyete bağlı olmadığından dava düşmez. Üstelik bu davranış tutuklama nedeni sayılabilir.

İfade öncesi hazırlık için savcıdan ifade çağrısı yazımıza, sürecin tamamı için ceza davası süreci rehberimize bakabilirsiniz. Dosyanızı UYAP Vatandaş Portal üzerinden takip edebilirsiniz.

Avukata Sor

Bir tartışma sırasında kapıyı kilitlediğiniz ya da birini aracınızdan indirmediğiniz iddiasıyla mı suçlanıyorsunuz? Ya da özgürlüğünüz kısıtlandı ve şikâyetçi mi olmak istiyorsunuz? Olayın süresini, rızayı ve delilleri birlikte değerlendirelim. Dosyanızı takip edecek bir Bursa ceza avukatı ile görüşebilirsiniz.

Danışmanlık ücretlidir. Hukuki danışmanlık, Avukatlık Kanunu ve TBB Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ücrete tabidir.

Sık Sorulan Sorular

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun cezası nedir?

Temel hâlde 1 yıldan 5 yıla kadar hapistir. Cebir, tehdit veya hile kullanılmışsa 2 yıldan 7 yıla kadar hapis verilir.

Kısa süreli alıkoyma suç oluşturur mu?

Evet. Kanun asgari bir süre aramaz. Kişinin hareket özgürlüğünün hukuken önem taşıyacak bir süre kısıtlanması yeterlidir. Süre, cezanın belirlenmesinde dikkate alınır.

Bu suç şikâyete bağlı mı?

Hayır. Suç kendiliğinden soruşturulur. Mağdurun şikâyetten vazgeçmesi davayı düşürmez.

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunda uzlaşma var mı?

Hayır. Suç uzlaştırma kapsamında değildir.

Etkin pişmanlık şartları nelerdir?

Fail, soruşturma başlamadan önce mağduru şahsına zarar vermeden, kendiliğinden ve güvenli bir yerde serbest bırakmalıdır. Bu durumda ceza üçte ikisine kadar indirilir.

Hangi hâllerde ceza artırılır?

Suçun silahla, birden fazla kişiyle, kamu görevi nedeniyle, üstsoya, altsoya, eşe veya boşanılan eşe karşı ya da çocuğa karşı işlenmesi hâlinde ceza bir kat artırılır.

Cinsel amaçla alıkoymanın cezası nedir?

Suç cinsel amaçla işlenmişse ceza yarı oranında artırılır. Ayrıca bir cinsel suç işlenmişse o suçtan da ayrı ceza verilir.

Mağdur rıza gösterdiyse suç oluşur mu?

Geçerli bir rıza varsa suç oluşmaz. Rızanın özgür iradeye dayanması gerekir. Rıza geri alındığı hâlde kişi bırakılmazsa suç o andan itibaren oluşur.

Bu suçta ceza ertelenir mi?

Temel hâlde alt sınır 1 yıl olduğundan, 2 yıl veya daha az ceza verilmesi hâlinde erteleme ve HAGB koşulları değerlendirilebilir.

Avukat Onaylı İçerik

Av. Süeda Kaya

Bu içerik, Bursa’da serbest avukatlık yapan Av. Süeda Kaya tarafından hazırlanmıştır. Metin, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 26, 109 ve 110. maddeleri ile 5235 sayılı Kanun’un 12. maddesi esas alınarak 17 Ekim 2026 tarihinde güncellenmiştir.

  • Çalışma alanı: Ceza soruşturmaları, asliye ceza ve ağır ceza davaları, tutuklama ve adli kontrol itirazları, istinaf ve temyiz başvuruları.
  • Büro: Bağlarbaşı Mahallesi, 1. İhsaniye Caddesi, No:58, Kat:3, Daire:15/B, Osmangazi / Bursa
  • Telefon: 0551 530 04 16

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa değildir. Her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilir. Ayrıntılı bilgi için Bursa avukat ana sayfamıza bakabilirsiniz.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir