Ceza Hukuku

Uyuşturucu Kullanma ve Bulundurma Suçu (TCK 191): Cezası ve Denetimli Serbestlik

Uyuşturucu kullanma ve bulundurma suçu, kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek, bulundurmak ya da kullanmaktır. Cezası 2 yıldan 5 yıla kadar hapistir (TCK 191).

Erteleme: İlk kez bu suçla karşılaşan kişi hakkında savcı doğrudan dava açmaz. Kamu davasının açılması 5 yıl ertelenir ve en az 1 yıl denetimli serbestlik uygulanır.

İhlal: Denetim yükümlülüklerine uymayan, tedaviyi reddeden veya yeniden kullanan kişi hakkında dava açılır.

Kritik ayrım: Miktar, paketleme ve satış davranışı varsa fiil ticaret suçu sayılır ve ceza 10 yıldan başlar.

Bir yol kontrolü, üst araması ve cebinizden çıkan küçük bir paket. Çoğu kişi için ceza hukukuyla ilk temas böyle olur. Sonraki adım korkutucu görünür ama kanun bu suçta bir ikinci şans mekanizması kurmuştur. Uyuşturucu kullanma ve bulundurma suçu, hapis cezasıyla değil çoğu zaman denetim ve tedaviyle sonuçlanır. Bu yazıda cezayı, erteleme sürecini ve ihlalin sonuçlarını adım adım anlatıyorum.

Uyuşturucu Kullanma ve Bulundurma Suçu Nedir?

Suç, Türk Ceza Kanunu’nun 191. maddesinde düzenlenir. Dört hareketten biri suçu oluşturur.

  • Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak.
  • Kabul etmek, yani bedelsiz olarak teslim almak.
  • Bulundurmak, yani maddeyi kendi hâkimiyetinde tutmak.
  • Kullanmak.

Suçun özünde “kullanma amacı” vardır. Madde başkasına verilmek veya satılmak için bulunduruluyorsa fiil TCK 188 kapsamına girer. O suçun cezası 10 yıldan başlar. Ayrıntılar için uyuşturucu madde ticareti suçu yazımıza bakabilirsiniz. Maddenin metnine Türk Ceza Kanunu sayfasından ulaşabilirsiniz.

Uyuşturucu Kullanma ve Bulundurma Suçu Cezası

Temel ceza 2 yıldan 5 yıla kadar hapistir. Alt sınır 2 yıl olduğu için ceza adli para cezasına çevrilemez. Suçun okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane sınırlarına 200 metreden yakın umumi yerlerde işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır.

Bu rakamlar ilk bakışta ağır görünür. Ancak kanun koyucu, kullanıcıyı cezalandırmaktan çok tedavi etmeyi amaçlar. Bu nedenle sürecin büyük bölümü dava açılmadan yürür.

Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi

Savcı, uyuşturucu kullanma ve bulundurma suçu nedeniyle doğrudan iddianame düzenlemez. Kamu davasının açılmasını 5 yıl süreyle erteler (TCK 191/2). Diğer suçlardaki erteleme koşulları burada aranmaz. Şüphelinin sabıkası olsa bile erteleme verilir. Savcı, şüpheliye yükümlülüklerini ve ihlalin sonuçlarını ihtar eder. Karar kolluğa da bildirilir.

Erteleme bir mahkûmiyet değildir. Adli sicile işlemez. Erteleme süresi içinde yükümlülüklere uyulursa dosya kovuşturmaya yer olmadığına dair kararla kapanır. Bu kararın niteliği için kovuşturmaya yer olmadığına dair karar yazımıza bakabilirsiniz.

Denetimli Serbestlik Süreci

Erteleme süresi içinde şüpheli en az 1 yıl denetimli serbestlik tedbirine tabi tutulur (TCK 191/3). Süre, altışar aylık dilimlerle en fazla 2 yıl daha uzatılabilir. Bu süre boyunca uygulanan temel yükümlülükler şunlardır.

  • Denetimli serbestlik müdürlüğüne düzenli olarak gitmek.
  • Yılda en az iki kez madde testine girmek.
  • Bağımlılık tespit edilirse tedaviye katılmak.
  • Rehberlik ve eğitim programlarına devam etmek.

Şüpheli, kararın tebliğinden sonra müdürlüğe süresinde başvurmalıdır. Başvurmamak ihlal sayılır. Bursa’da süreç, Bursa Denetimli Serbestlik Müdürlüğü ve bağımlılık tedavi merkezleri aracılığıyla yürütülür. Denetimli serbestliğin genel işleyişi için cezanın ertelenmesi ve denetimli serbestlik yazımızı okuyabilirsiniz.

TCK 191 sürecinde aşamalar, süreler ve sonuçlar (2026)
Aşama Süre Sonuç
Yakalama ve ifade Gözaltı en çok 24 saat Madde ele geçirilir, test yapılır
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi 5 yıl Dava açılmaz, adli sicile işlemez
Denetimli serbestlik En az 1 yıl, en fazla 3 yıl Test, tedavi ve rehberlik yükümlülüğü
Yükümlülüklere uyulması Erteleme süresi sonunda Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar
İhlal Erteleme süresi içinde Kamu davası açılır, ikinci erteleme yok
Dava ve HAGB Asliye ceza mahkemesi Koşulları varsa hüküm açıklanmaz

Denetimli Serbestlik İhlali Hâlinde Ne Olur?

Kanun dört ihlal hâli sayar (TCK 191/4).

  1. Yükümlülüklere uymamakta ısrar etmek.
  2. Tedaviyi reddetmek veya tedaviyi yarıda bırakmak.
  3. Erteleme süresi içinde yeniden madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak.
  4. Yeniden madde kullanmak.

Bu hâllerde savcı kamu davası açar. Erteleme süresi içindeki yeni kullanma ayrı bir suç olarak soruşturulmaz, yalnızca ihlal sayılır. Dava açıldıktan sonra aynı suç bir kez daha işlenirse artık erteleme verilmez. İhlal tespit edilmeden önceki tek bir aksama otomatik olarak dava açılmasını gerektirmez. Mazeretin belgelenmesi ve müdürlüğe bildirilmesi önemlidir.

Dava Açılırsa: HAGB ve Erteleme

Dava açılırsa yargılama asliye ceza mahkemesinde görülür. Mahkeme, koşulları varsa hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir. Kanun bir noktayı özel olarak düzenler. Ticaret suçundan açılan davada fiilin yalnızca kullanma olduğu anlaşılırsa mahkeme HAGB vermek zorundadır (TCK 191/8). Yargıtay bu zorunluluğa aykırı kararları bozmaktadır.

Yargı KararıYargıtay 10. Ceza Dairesi, 13.03.2017, 2014/12180 E., 2017/946 K.

Sanığın üzerinde veya evinde herhangi bir madde ele geçirilmemiş, mahkûmiyet yalnızca soyut beyana dayandırılmıştır. Yargıtay, maddenin ele geçirilmediği ve kullanımın teknik yöntemle tespit edilmediği durumda kuşkudan sanığın yararlanması gerektiğini belirterek beraat yönünde bozma kararı vermiştir.

Kullanma mı, Ticaret mi?

Uyuşturucu kullanma ve bulundurma suçu dosyalarında kaderi belirleyen soru budur. Kanunda sabit bir gram sınırı yoktur. Yargıtay üç ölçütü birlikte değerlendirir.

  • Satış davranışı: Alıcıyla görüşme, para trafiği, müşteri mesajları.
  • Bulundurma biçimi: Eşit ağırlıkta küçük paketler, hassas terazi, kilitli poşetler.
  • Miktar ve çeşit: Kişisel ihtiyacın çok üzerinde miktar veya aynı anda farklı türde maddeler.

Yargı KararıYargıtay Ceza Genel Kurulu, 20.02.2018, 2018/10 E., 2018/57 K.

Genel Kurul, esrar için Adli Tıp görüşüne dayanarak bir kişinin günde üç kez, her seferde bir ile bir buçuk gram kullanabileceğini ve birkaç aylık ihtiyacı bulundurmanın makul sayılabileceğini belirtmiştir. Olayda 477 gram esrar bulunduran sanığın fiili, miktar ve bulundurma biçimi birlikte değerlendirilerek ticaret olarak nitelendirilmiştir.

Kullanıcı olduğunu gösteren kan ve idrar tahlili, savunmanın en güçlü dayanağıdır. Test sonucu kullanımı doğruluyorsa ve madde kişisel ihtiyaç düzeyindeyse fiil kullanma suçu olarak değerlendirilir.

Etkin Pişmanlık (TCK 192)

  • Bildirim: Kullanıcı, resmî makamlar haber almadan önce maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğini bildirir ve bu bildirim satıcının yakalanmasını kolaylaştırırsa ceza verilmez.
  • Tedaviye başvuru: Soruşturma başlamadan önce tedavi için resmî makamlara veya sağlık kuruluşuna başvuran kullanıcıya ceza verilmez.
  • Sonradan yardım: Suç öğrenildikten sonra faillerin yakalanmasına yardım edenin cezası dörtte birden yarıya kadar indirilir.

Adli Sicil, Ehliyet ve Memuriyet

  • Adli sicil: Erteleme ve takipsizlik sicile işlemez. HAGB de işlemez. Hüküm açıklanırsa mahkûmiyet sicile girer.
  • Ehliyet: Kullanma suçu tek başına ehliyeti etkilemez. Uyuşturucu etkisinde araç kullanmak ise ayrı bir fiildir. Sürücü belgesi 5 yıl geri alınır ve trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçundan soruşturma açılır.
  • Memuriyet: Devlet Memurları Kanunu’nda uyuşturucu ticareti engel suçlar arasında sayılır, kullanma sayılmaz. Ancak güvenlik soruşturmalarında dosyanın etkisi olabilir.
  • Zamanaşımı: Dava zamanaşımı 8 yıldır.

Soruşturma Aşamasında Haklar

Üst araması ve araç araması kural olarak hâkim kararı veya savcı emriyle yapılır. Önleme araması sınırları dışında yapılan aramada ele geçen madde delil olarak kullanılamaz. Gözaltına alınan kişinin avukatla görüşme hakkı vardır. Ayrıntılar gözaltı süresi ve hukuka aykırı delil yazılarımızdadır. İfade öncesi hazırlık için savcıdan ifade çağrısı yazımıza bakabilirsiniz.

Savunmada Öne Çıkan Noktalar

Uyuşturucu kullanma ve bulundurma suçu savunmasında şu noktalar öne çıkar.

  1. Maddenin sanığa ait olduğunun kuşkuya yer bırakmayacak biçimde ispatlanıp ispatlanmadığı.
  2. Arama işleminin hukuka uygunluğu.
  3. Kullanıcı olduğunu gösteren tahlil sonuçları ve tedavi kayıtları.
  4. Miktarın kişisel kullanım düzeyinde olduğu.
  5. Paketleme ve terazi gibi satış göstergelerinin bulunmadığı.
  6. İhlal iddiasında mazeretin belgelenmesi.
  7. Etkin pişmanlık ve tedaviye başvuru imkânı.

Dikkat: Denetimli serbestlik yükümlülüklerini küçümsemek en sık yapılan hatadır. Tek bir imza gününün kaçırılması bile müdürlüğe gerekçesiyle bildirilmelidir. İhlal kararı verildikten sonra süreç geri alınamaz ve dava açılır.

Hukuki Destek

Uyuşturucu kullanma şüphesiyle hakkınızda işlem yapıldıysa ya da denetimli serbestlik ihlali bildirimi aldıysanız, dosyanızı Bursa ceza avukatı ile değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Danışmanlık ücretlidir. Hukuki danışmanlık, Avukatlık Kanunu ve TBB Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ücrete tabidir.

Sık Sorulan Sorular

Uyuşturucu kullanmak suç mu?

Evet. Uyuşturucu kullanma ve bulundurma suçu TCK 191’de düzenlenir. Kullanmak için uyuşturucu satın almak, kabul etmek, bulundurmak ve kullanmak suçtur. Cezası 2 yıldan 5 yıla kadar hapistir. Ancak ilk kez bu suçla karşılaşan kişi hakkında doğrudan dava açılmaz, kamu davası ertelenir.

İlk kez yakalanan hapse girer mi?

Kural olarak hayır. Savcı kamu davasının açılmasını 5 yıl erteler ve denetimli serbestlik uygular. Yükümlülüklere uyulursa dosya takipsizlikle kapanır. İhlal hâlinde dava açılır ve hapis gündeme gelir.

Denetimli serbestliği ihlal edersem ne olur?

Yükümlülüklere uymakta ısrar eden, tedaviyi reddeden veya yeniden madde kullanan kişi hakkında kamu davası açılır. Bu dosyada ikinci kez erteleme verilmez ve 2 yıldan 5 yıla kadar hapis istenir.

Uyuşturucu kullanma suçu sabıka kaydına işler mi?

Erteleme ve takipsizlik kararı adli sicile işlemez. Dava açılıp HAGB verilirse de sicile işlemez. Ancak HAGB ihlal edilip hüküm açıklanırsa mahkûmiyet sicile girer.

Kişisel kullanım sınırı kaç gram?

Kanunda sabit bir gram sınırı yoktur. Yargıtay, maddenin türüne ve miktarına, paketleme biçimine, satış davranışına ve kullanıcı raporuna bakar. Esrar için Adli Tıp görüşü günde üç kez, her seferde bir ile bir buçuk gram kullanımı esas alır.

Tedaviye başvurursam ceza alır mıyım?

Hayır. Soruşturma başlamadan önce tedavi için resmî makamlara veya sağlık kuruluşuna başvuran kullanıcı hakkında ceza verilmez (TCK 192/4).

Denetimli serbestlik ne kadar sürer?

En az 1 yıldır. Altışar aylık sürelerle en fazla 2 yıl daha uzatılabilir. Bu sürede yılda en az iki kez madde testi yapılır ve gerekirse tedavi uygulanır.

Uyuşturucu kullanma suçu ehliyeti iptal ettirir mi?

Tek başına kullanma suçu ehliyeti iptal ettirmez. Uyuşturucu etkisinde araç kullanmak ise ayrı bir fiildir. Bu hâlde sürücü belgesi 5 yıl süreyle geri alınır ve ayrıca ceza soruşturması açılır.

Uyuşturucu kullanma suçunda HAGB uygulanır mı?

Evet. Dava açılırsa koşulları varsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulanabilir. Ticaret davasında fiilin yalnızca kullanma olduğu anlaşılırsa kanun HAGB’yi zorunlu kılar.

Uyuşturucu kullanma suçunda görevli mahkeme hangisidir?

Asliye ceza mahkemesidir. Dava zamanaşımı 8 yıldır.

Avukat Onaylı İçerik

Av. Süeda Kaya

Bu içerik, Bursa’da serbest avukatlık yapan Av. Süeda Kaya tarafından hazırlanmıştır. Metin, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 188, 191 ve 192. maddeleri, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 171 ve 231. maddeleri, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 48. maddesi ve Yargıtay Ceza Genel Kurulu uygulaması esas alınarak 29 Ekim 2026 tarihinde güncellenmiştir.

  • Çalışma alanı: Ceza soruşturmaları, asliye ceza ve ağır ceza davaları, tutuklama ve adli kontrol itirazları, istinaf ve temyiz başvuruları.
  • Büro: Bağlarbaşı Mahallesi, 1. İhsaniye Caddesi, No:58, Kat:3, Daire:15/B, Osmangazi / Bursa
  • Telefon: 0551 530 04 16

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa değildir. Her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilir. Ayrıntılı bilgi için Bursa avukat ana sayfamıza bakabilirsiniz.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir